کانی گراوان؛ چشمهای پلکانی از دل زمین در نزدیکی مهاباد
در دل طبیعت بکر آذربایجان غربی، میان دشتهای سرسبز و ارتفاعات چشمنواز سردشت، چشمهای شگفتانگیز از اعماق زمین میجوشد که هزاران سال فعالیت طبیعت، آن را به یکی از منحصربهفردترین پدیدههای زمینشناسی ایران تبدیل کرده است. کانی گراوان با سازه آهکی عظیم، حوضچههای پلکانی، آبهای معدنی گازدار و رسوبات رنگارنگ، چشماندازی خلق کرده که گویی حاصل هنرنمایی طبیعت است. جوشش دائمی آب و شکلگیری لایههای آهکی در گذر زمان، این چشمه را به یکی از کمیابترین جاذبههای طبیعی غرب ایران تبدیل کرده و هر سال طبیعتگردان، عکاسان و علاقهمندان به پدیدههای زمینشناسی را برای تماشای این شاهکار کمنظیر راهی آذربایجان غربی میکند.
اگر میخواهید بدانید چشمه کانی گراوان کجاست، چرا تا این اندازه شهرت پیدا کرده و چه رازهایی در دل این پدیده طبیعی نهفته است، این راهنمای کامل از امروزکجابریم؟! را از دست ندهید. در ادامه با موقعیت دقیق چشمه، مسیرهای دسترسی، ویژگیهای منحصربهفرد، خواص آب معدنی، بهترین زمان بازدید و مهمترین نکات سفر آشنا میشوید تا بتوانید برای یک تور داخلی متفاوت و خاطرهانگیز به قلب طبیعت آذربایجان غربی برنامهریزی کنید.
- چشمه کانی گراوان؛ پدیدهای پلکانی از رسوبات معدنی
- راز نام کانی گراوان؛ چشمهای با آب سنگین و سرشار از املاح
- سرچشمه گراوان کجاست و به کجا میریزد؟
- ویژگیها و خواص درمانی چشمه کانی گراوان
- سازههای آهکی کانی گراوان؛ شاهکار میلیونها سال طبیعت
- طبیعت اطراف کانی گراوان؛ تلاقی آب، سنگ و دشتهای سرسبز
- مسیر دسترسی به چشمه کانی گراوان مهاباد
- کانی گراوان؛ مقصدی که ارزش سفر کردن دارد
کانی گراوان کجاست؟
کانی گراوان یکی از شگفتانگیزترین جاذبههای طبیعی استان آذربایجان غربی است که در فاصله حدود ۱۲ کیلومتری شمال شرقی شهرستان سردشت و تنها در ۲ کیلومتری شهر ربط قرار دارد. این چشمه در نزدیکی روستای کانی گویز و در جنوب شرقی رودخانه زاب واقع شده و به دلیل شکل خاص رسوبات معدنی، از شناختهشدهترین آثار طبیعی منطقه بهشمار میآید. اگر این پرسش برایتان مطرح است که چشمه کانی گراوان کجاست، باید بدانید این چشمه در میان دشتی سرسبز و آرام قرار گرفته و دسترسی به آن بسیار آسان است. قرار گرفتن این جاذبه در میان طبیعت بکر غرب کشور باعث شده بسیاری از گردشگران، بازدید از آن را در کنار سایر دیدنیهای آذربایجان غربی مانند غار کرفتو و تخت سلیمان، در برنامه سفر خود قرار دهند.
چشمانداز این اثر طبیعی با دشتهای سرسبز، جنگلهای بلوط پیرامون و آبشارهای فصلی اطراف، منظرهای کمنظیر برای طبیعتگردان و عکاسان به وجود آورده است. چشمه آب معدنی گراوان به دلیل ارزش بالای زمینشناسی و طبیعی خود، در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۹۶ با شماره ثبت ۴۳۵ بههمراه آبشار شلماش سردشت در فهرست میراث طبیعی ملی ایران به ثبت رسید و از مهمترین آثار طبیعی حفاظتشده استان آذربایجان غربی بهشمار میآید.
بسیاری از مسافران پس از بازدید از چشمه گراوان مهاباد مسیر سفر خود را به سمت دیگر جاذبههای دیدنی منطقه ادامه میدهند تا از طبیعت منحصربهفرد غرب ایران بیشترین لذت را ببرند. اگر قصد دارید در یک سفر از مشهورترین جاذبههای منطقه و بازار بانه دیدن کنید، پیشنهاد میکنیم بازدید از این چشمه را در کنار تور آبشار شلماش یا سایر تورهای امروزکجابریم؟! قرار دهید و تجربهای متفاوت از طبیعت بکر غرب ایران برای خود رقم بزنید.
چشمه کانی گراوان؛ پدیدهای پلکانی از رسوبات معدنی
چشمه گراوان به دلیل آب معدنی و گازدار طبیعی خود شهرت فراوانی دارد. میزان املاح محلول در آب این چشمه حدود یک گرم در هر لیتر اندازهگیری شده و همین ویژگی در طول سالیان، رسوبات آهکی و تراورتنی زیبایی را در اطراف سرچشمه ایجاد کرده است. آنچه گراوان را از بسیاری از چشمههای معدنی ایران متمایز میکند، سازه پلکانی و چشمنواز آن است که در اثر رسوبگذاری مداوم املاح معدنی طی هزاران سال شکل گرفته است. آب این چشمه هنگام خروج از زمین، سرشار از مواد معدنی و گازهای طبیعی است و پس از قرار گرفتن در مجاورت هوا، بخشی از املاح خود را بهصورت لایههای آهکی و تراورتنی بر جای میگذارد. این فرایند طبیعی باعث شده حوضچهها و سکوهای پلکانی رنگارنگی در اطراف چشمه به وجود بیاید که هر سال نیز بهتدریج بر ارتفاع و گستردگی آن افزوده میشود. به همین دلیل، چشمه کانی گراوان یکی از ارزشمندترین پدیدههای زمینشناسی غرب ایران بهشمار میآید.
آب سرچشمه گراوان سرد، گازدار و شورمزه است و به دلیل غلظت بالای املاح، برای نوشیدن مناسب نیست. آب پس از خروج از دهانه چشمه از طریق جویباری باریک به رودخانه زاب میپیوندد و در مسیر خود پوشش گیاهی سرسبز و چشمانداز زیبایی ایجاد میکند. در فصل بهار که رودخانه زاب پرآبتر میشود، طراوت طبیعت اطراف چشمه نیز به اوج میرسد و ترکیب رسوبات سفید و نارنجی، دشتهای سبز و صدای جریان آب، منظرهای خلق میکند که کمتر نمونهای مشابه آن را میتوان در ایران مشاهده کرد.
راز نام کانی گراوان؛ چشمهای با آب سنگین و سرشار از املاح
نام کانی گراوان ریشه در زبان کردی دارد و بهخوبی ویژگی اصلی این چشمه را توصیف میکند. در گویش کردی، واژه «کانی» به معنای چشمه و «گراوان» به معنای آب سخت یا آب سنگین است. بسیاری از مردم محلی بر این باورند که این نام به دلیل غلظت بالای املاح معدنی موجود در آب چشمه انتخاب شده است؛ زیرا آب این چشمه سرشار از مواد معدنی طبیعی است و همین ویژگی آن را از بسیاری از چشمههای دیگر متمایز میکند.
وجود حجم زیاد املاح محلول در آب، علاوهبر ایجاد رسوبات آهکی و سازههای پلکانی مشهور گراوان، باعث شده آب چشمه طعمی شور داشته باشد و برای آشامیدن مناسب نباشد. در واقع، نام این چشمه بازتابی از مهمترین ویژگی طبیعی آن است و ارتباط مستقیمی با ترکیب معدنی آب و فرایندهای زمینشناسی دارد که طی هزاران سال این پدیده منحصربهفرد را شکل دادهاند.
سرچشمه گراوان کجاست و به کجا میریزد؟
سرچشمه گراوان از دل ارتفاعات سرسبز و کوهستانی منطقه شاهو میجوشد و در تمام طول سال، جریان آب آن بدون وقفه ادامه دارد. این چشمه در ارتفاع حدود ۱۲۰۶ متر از سطح دریا قرار گرفته و از بالای مخروط آهکی مشهور چشمه گراوان از دل زمین خارج میشود. از فراز این سازه طبیعی، میتوان جوشش دائمی آب و حرکت آن در میان لایههای رسوبی را بهوضوح مشاهده کرد. همین جریان مداوم آب در طول هزاران سال، سازههای آهکی پلکانی و مخروطی منحصربهفردی را بهوجود آورده که امروزه مهمترین ویژگی طبیعی این منطقه محسوب میشوند.
آب معدنی پس از خروج از کانی گراوان، از میان شیارها و جویبارهای کوچک عبور میکند و پس از طی مسیری کوتاه، به رودخانه زاب کوچک میریزد. این رودخانه یکی از مهمترین منابع آبی غرب کشور بهشمار میآید و نقش مهمی در سرسبزی دشتها و جنگلهای اطراف دارد. اتصال آب چشمه به زاب کوچک، علاوهبر ایجاد چشماندازهای زیبا، موجب شکلگیری پوشش گیاهی متنوع در پیرامون چشمه شده و این منطقه را به یکی از ارزشمندترین زیستگاههای طبیعی آذربایجان غربی تبدیل کرده است.
ویژگیها و خواص درمانی چشمه کانی گراوان
شهرت چشمه گراوان مهاباد تنها به زیباییهای طبیعی آن محدود نمیشود و آب معدنی این چشمه سالهاست به دلیل خواص درمانی مورد توجه گردشگران قرار دارد. وجود املاح معدنی فراوان و گازهای طبیعی باعث شده این چشمه در گروه چشمههای آبمعدنی گازدار قرار بگیرد. بررسیهای انجامشده نشان میدهد میزان املاح محلول در آب آن حدود یک گرم در هر لیتر است و همین ترکیب معدنی، ارزش درمانی این چشمه را افزایش داده است. بسیاری از گردشگران با هدف استفاده از این ویژگیها راهی منطقه میشوند و بازدید از چشمه را با طبیعتگردی در اطراف آن ترکیب میکنند.
بر اساس تجربه بومیان منطقه و کاربرد سنتی آب این چشمه، از آن برای کمک به کاهش برخی مشکلات پوستی، تسکین دردهای عضلانی، دردهای مفصلی، روماتیسم و برخی ناراحتیهای استخوانی استفاده میشود. همچنین وجود مواد معدنی طبیعی، این چشمه را به یکی از مقاصد شناختهشده گردشگری درمانی در آذربایجان غربی تبدیل کرده است. البته باید توجه داشت که هرچند این خواص بهطور گسترده در میان مردم منطقه شناخته شده است، استفاده درمانی از آبهای معدنی جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست و بهتر است افراد دارای بیماریهای خاص پیش از استفاده با پزشک خود مشورت کنند.
سازههای آهکی کانی گراوان؛ شاهکار میلیونها سال طبیعت
یکی از جذابترین بخشهای گراوان، سازههای آهکی عظیمی است که در طول میلیونها سال بر اثر رسوبگذاری آب معدنی شکل گرفتهاند. آب چشمه پس از خروج از دل زمین، روی سطح دشت جریان پیدا میکند و بهتدریج لایههایی از آهک و دیگر مواد معدنی را بر جای میگذارد. انباشته شدن این رسوبات در گذر زمان، تپهها و مخروطهای آهکی منحصربهفردی را به وجود آورده که از هر زاویه، شکل و بافتی متفاوت دارند. رنگهای کرم، سفید، نارنجی و زرد این سازهها در کنار پوشش سبز دشت، چشماندازی خلق کرده که بیشتر به یک اثر هنری طبیعی شباهت دارد تا یک پدیده زمینشناسی.
در میان این سازهها، مخروط آهکی مشهور چشمه کانی گراوان بیش از همه جلب توجه میکند. این توده طبیعی حدود ۲۰ متر ارتفاع دارد و سرچشمه درست در بلندترین نقطه آن قرار گرفته است. آب از دل این سازه به بیرون میجوشد و با ادامه رسوبگذاری، هر سال اندکی به ابعاد آن افزوده میشود. اگر به بالای این مخروط برسید، صدای جوشیدن آب از میان لایههای سنگی را بهخوبی خواهید شنید که تجربهای متفاوت و فراموشنشدنی است.
در پایین این سازه نیز رودخانه هرمزآباد جریان دارد و در فصل بهار با پرآب شدن، دشت اطراف را سیراب میکند و منظرهای تماشایی از گلهای وحشی، مراتع سرسبز و سازههای آهکی رنگارنگ به وجود میآورد؛ تصویری که گراوان را به یکی از خاصترین پدیدههای طبیعی ایران تبدیل کرده است.
طبیعت اطراف کانی گراوان؛ تلاقی آب، سنگ و دشتهای سرسبز
طبیعت اطراف کانی گراوان به اندازه خود چشمه شگفتانگیز و تماشایی است. این جاذبه در میان دشتهای پهناور، تپههای سرسبز و چشماندازهای کوهستانی قرار گرفته و ترکیب آب، سنگ و پوشش گیاهی، منظرهای خلق کرده که در هر فصل زیبایی خاص خود را دارد. جنگلهای بلوط، گلهای وحشی، رودخانههای فصلی و مراتع وسیع، فضای اطراف چشمه را به مقصدی ایدهآل برای طبیعتگردی، عکاسی و ثبت مناظر بکر تبدیل کردهاند. سکوت دلنشین منطقه نیز در کنار صدای جوشش آب، حس آرامشی کمنظیر به بازدیدکنندگان منتقل میکند.
پس از بازدید از چشمه گراوان، میتوانید زمانی را به پیادهروی در دشتها و مسیرهای اطراف اختصاص دهید و از تماشای چشماندازهای طبیعی لذت ببرید. اگر تجهیزات لازم را همراه داشته باشید، کمپینگ و شبمانی در نقاط مجاز اطراف منطقه نیز میتواند تجربهای متفاوت باشد. شبهای آرام، آسمان پرستاره و هوای پاک کوهستان، جذابیت این منطقه را دوچندان میکنند. البته برای حفظ این طبیعت ارزشمند، بهتر است از روشن کردن آتش در محلهای نامناسب خودداری کنید و پس از پایان بازدید، هیچ اثری از زباله یا آسیب به محیطزیست بر جای نگذارید.
مسیر دسترسی به چشمه کانی گراوان مهاباد
دسترسی به چشمه کانی گراوان مهاباد چندان دشوار نیست و بیشتر مسیر آن از جاده آسفالته میگذرد. اگر با خودروی شخصی سفر میکنید، در کمتر از یک ساعت از سردشت به این جاذبه طبیعی خواهید رسید. همچنین افرادی که وسیله شخصی ندارند، میتوانند با استفاده از تاکسی یا اتوبوس خود را به شهر ربط رسانده و ادامه مسیر را با تاکسیهای محلی یا پیاده طی کنند.
- حرکت از مسیر سردشت به مهاباد: از شهر سردشت وارد جاده سردشت–مهاباد شوید و حدود ۳۰ تا ۳۵ دقیقه در این مسیر رانندگی کنید. جاده از میان چشماندازهای کوهستانی و طبیعت سرسبز منطقه عبور میکند و یکی از زیباترین مسیرهای غرب کشور بهشمار میآید.
- رسیدن به شهر ربط: حدود ۱۳ کیلومتر پس از خروج از سردشت، به خروجی شهر ربط میرسید. مسیر خود را ادامه دهید تا تابلوی راهنمای چشمه را مشاهده کنید. این تابلو شما را به سمت جاده فرعی هدایت میکند.
- ورود به جاده خاکی: پس از خروج از جاده اصلی، وارد مسیر خاکی کوتاهی میشوید که از میان گندمزارها، دشتهای سرسبز و جنگلهای بلوط عبور میکند. این بخش از مسیر نیز چشماندازهای زیبایی دارد و خود بخشی از لذت سفر محسوب میشود.
- پیادهروی تا چشمه: از انتهای جاده اصلی تا محل سرچشمه گراوان حدود یک کیلومتر مسیر خاکی در امتداد رودخانه وجود دارد. بهتر است این بخش را پیاده طی کنید تا هم از طبیعت اطراف لذت ببرید و هم بدون آسیب به محیط طبیعی به چشمه برسید.
- دسترسی با وسایل حملونقل عمومی: اگر خودروی شخصی ندارید، میتوانید از مهاباد یا سردشت با تاکسی یا اتوبوس به شهر ربط بروید. از ربط نیز تاکسیهای محلی شما را تا نزدیکی چشمه میرسانند و تنها بخش کوتاهی از مسیر را باید پیاده طی کنید.
- فاصله کانی گراوان تا آبشار شلماش: حدود ۲۹ کیلومتر است؛ بههمین دلیل بسیاری از مسافران و تورهای امروزکجابریم؟! بازدید از این دو جاذبه را در یک برنامه قرار میدهند.
بهترین زمان بازدید از چشمه گراوان مهاباد
اگر میخواهید چشمه گراوان مهاباد را در زیباترین حالت خود ببینید، فصلهای بهار و تابستان بهترین زمان سفر هستند. در این ماهها طبیعت اطراف چشمه با دشتهای سرسبز، گلهای وحشی، جنگلهای بلوط و رودخانههای پرآب، جلوهای تماشایی پیدا میکند. آبوهوای مطبوع منطقه نیز شرایط ایدهآلی برای پیادهروی، عکاسی و طبیعتگردی فراهم میسازد. همچنین جریان پرقدرت آب در این فصلها، سازههای آهکی پلکانی را چشمگیرتر نشان میدهد و تضاد رنگ میان رسوبات معدنی و پوشش گیاهی، منظرهای خلق میکند که کمتر میتوان نمونه مشابه آن را در ایران مشاهده کرد.
البته زیبایی چشمه گراوان تنها به روزهای گرم سال محدود نمیشود. با آغاز پاییز، رنگهای طلایی و نارنجی درختان بلوط، چشماندازی متفاوت به منطقه میبخشند و فضای آرامتری برای بازدید ایجاد میکنند. در زمستان نیز با کاهش دما، بخشی از آب چشمه و سازه آهکی آن یخ میزند و لایهای سفیدرنگ روی تپه معدنی شکل میگیرد که منظرهای کمنظیر و متفاوت را پیش روی گردشگران قرار میدهد. اگرچه بازدید در این فصل نیز جذاب است، اما به دلیل سرمای هوا و احتمال لغزندگی مسیر، همراه داشتن لباس گرم و کفش مناسب اهمیت زیادی دارد.
نکات مهم برای بازدید از چشمه کانی گراوان
بازدید از چشمه کانی گراوان نیاز به آمادگی خاصی ندارد، اما رعایت چند نکته ساده باعث میشود سفری ایمنتر، راحتتر و مسئولانهتر داشته باشید. از آنجا که این جاذبه در دل طبیعت قرار گرفته و امکانات رفاهی محدودی در اطراف آن وجود دارد، بهتر است پیش از حرکت برنامهریزی مناسبی برای سفر خود انجام دهید.
- خودرو را در محل مناسب پارک کنید: بهتر است پیش از آغاز جاده خاکی یا در انتهای مسیر قابل تردد، خودروی خود را پارک کنید و حدود یک کیلومتر باقیمانده را پیاده طی کنید. این کار هم به حفظ طبیعت منطقه کمک میکند و هم از آسیب دیدن مسیرهای منشعب چشمه جلوگیری خواهد کرد.
- وسایل موردنیاز را از قبل همراه داشته باشید: در اطراف چشمه فروشگاه یا امکانات رفاهی قابلتوجهی وجود ندارد. همراه داشتن کفش مناسب پیادهروی، لباس متناسب با فصل، کلاه آفتابگیر، عینک آفتابی، کرم ضدآفتاب، قمقمه آب، میانوعده، زیرانداز و کیسه زباله، سفر شما را راحتتر میکند.
- از طبیعت ارزشمند منطقه محافظت کنید: سازههای آهکی و رگههای منشعب از چشمه بسیار حساس هستند. از راه رفتن یا عبور خودرو روی این بخشها خودداری کنید و هرگز زباله در محیط رها نکنید. اگر زبالهای در اطراف چشمه مشاهده کردید، جمعآوری آن کمک بزرگی به حفظ این اثر طبیعی چند میلیون ساله خواهد بود.
- برای اقامت، سردشت انتخاب مناسبی است: اگر قصد دارید بیش از یک روز در منطقه بمانید، شهرستان سردشت بهترین گزینه برای اقامت است. در این شهر و روستاهای اطراف، اقامتگاههای بومگردی و مهمانپذیرهای متعددی فعالیت میکنند که امکان دسترسی آسان به جاذبههای طبیعی منطقه را فراهم میسازند.
- از مسیرهای مشخص حرکت کنید: مسیر دسترسی به چشمه از میان طبیعتی کوهستانی و دشتهای زیبا عبور میکند. بهتر است از جادهها و مسیرهای مشخص استفاده کنید و در صورت آشنا نبودن با منطقه، از راهنمای محلی یا تورهای امروزکجابریم؟! کمک بگیرید تا بدون دغدغه از این جاذبه بازدید کنید.
- زبالههای خود را در منطقه رها نکنید: محافظت از طبیعت بزرگترین مسئولیت هر گردشگر است. پس از لذت بردن از زیباییهای منطقه، هنگام بازگشت، زبالههای خود را در کیسه جمعآوری کنید و با خود به برگردانید تا آن را در محل مناسب بازیافت و سطلهای زباله بیندازید.
کانی گراوان؛ مقصدی که ارزش سفر کردن دارد
در میان صدها جاذبه طبیعی ایران، کانی گراوان از آن مکانهایی است که تا از نزدیک نبینید، باور نمیکنید طبیعت چگونه توانسته چنین شاهکاری خلق کند. چشمهای که از دل زمین میجوشد، سازههای آهکی که طی هزاران سال شکل گرفتهاند، دشتهای سرسبز، رودخانه زاب و سکوت دلانگیز طبیعت، همگی دست به دست هم دادهاند تا این گوشه از آذربایجان غربی به یکی از خاصترین مقاصد طبیعتگردی کشور تبدیل شود. فرقی نمیکند عاشق عکاسی باشید، به زمینشناسی علاقه داشته باشید یا فقط بخواهید چند ساعت را در دل طبیعتی بکر سپری کنید، چشمه گراوان شما را ناامید نخواهد کرد.
اگر میخواهید سفرتان کاملتر و خاطرهانگیزتر شود، پیشنهاد میکنیم بازدید از این چشمه را با آبشار شلماش، یکی از زیباترین آبشارهای پلکانی ایران، ترکیب کنید. با تور آبشار شلماش امروزکجابریم؟! میتوانید بدون دغدغه برنامهریزی، در کنار همراهی راهنمایان حرفهای، از معروفترین جاذبههای طبیعی سردشت دیدن کنید و سفری متفاوت به قلب طبیعت بکر آذربایجان غربی را تجربه کنید؛ سفری که تا سالها تصویر آن در ذهن شما ماندگار خواهد ماند.
سوالات متداول
چشمه کانی گراوان در استان آذربایجان غربی، حدود ۱۲ کیلومتری شمال شرقی سردشت و ۲ کیلومتری شهر ربط، در نزدیکی روستای کانی گویز قرار دارد.
بهار و تابستان بهترین زمان بازدید از کانی گراوان هستند. در این فصلها طبیعت منطقه سرسبز، رودخانهها پرآب و آبوهوا بسیار مطبوع است. البته پاییز و زمستان نیز با چشماندازهای رنگارنگ و یخزدگی سازه آهکی، زیبایی خاص خود را دارند.
آب این چشمه سرشار از املاح معدنی است. رسوب این مواد طی هزاران سال باعث شکلگیری لایههای آهکی، حوضچههای پلکانی و مخروطهای طبیعی شده و ظاهر منحصربهفرد کانی گراوان را به وجود آورده است.
خیر. آب چشمه به دلیل شوری و غلظت بالای املاح معدنی برای آشامیدن مناسب نیست، اما همین املاح در شکلگیری سازههای آهکی و خواص معدنی چشمه نقش مهمی دارند.
کفش مناسب پیادهروی، لباس متناسب با فصل، قمقمه آب، کلاه، کرم ضدآفتاب، میانوعده، زیرانداز و کیسه زباله از مهمترین وسایلی هستند که بهتر است در سفر به کانی گراوان همراه داشته باشید.
چشمه کانی گراوان و آبشار شلماش هر دو از معروفترین جاذبههای طبیعی شهرستان سردشت هستند و حدود ۲۹ کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند. به همین دلیل بسیاری از گردشگران بازدید از این دو مکان را در یک برنامه سفر یکروزه قرار میدهند.
بله. طبیعت اطراف چشمه برای کمپینگ و شبمانی در نقاط مناسب جذاب است، اما به دلیل محدود بودن امکانات رفاهی، بهتر است تجهیزات کامل کمپینگ همراه داشته باشید و اصول حفاظت از محیطزیست را رعایت کنید.
راهنمای کامل بازدید از دریاچه تخت سلیمان؛ جاذبهها و نکات سفر
راهنمای جامع بازدید از آبشار شلماش؛ طبیعتی بکر در دل غرب ایران
