صنایع دستی یزد؛ آشنایی با هنرهای اصیل و سوغات معروف کویر
تصور کنید تکهای از تاریخ را در دستانتان گرفتهاید؛ پارچهای با نقشهای ظریف، ظرفی با طرحهای الهامگرفته از طبیعت یا زیلویی که ردپای چند نسل هنر و مهارت را در تار و پود خود پنهان کرده است! این همان چیزی است که در میان صنایع دستی یزد پیدا میکنید. هنرهایی که از دل فرهنگ و اقلیم کویری این سرزمین برخاستهاند و با وجود گذشت سالها، همچنان بخشی زنده از هویت مردمان آن هستند. از ظرافت خیرهکننده ترمهبافی و اصالت زیلوبافی گرفته تا سفالینههای دستساز و دستبافتههای سنتی، هرکدام جلوهای متفاوت از ذوق و خلاقیت هنرمندان یزدی را به نمایش میگذارند. این آثار نهتنها یادگارهایی ارزشمند برای گردشگران هستند، بلکه داستانی از زندگی، باورها و سنتهایی را روایت میکنند که نسلبهنسل حفظ شدهاند.
اما صنایع دستی یزد چیست و کدام هنرهای سنتی این استان را نباید از دست داد؟ اگر میخواهید با معروفترین سوغات هنری این منطقه، مراکز خرید و ویژگیهای هرکدام آشنا شوید، در این راهنما از امروزکجابریم؟! همراه ما باشید. در ادامه، محبوبترین صنایع دستی استان یزد، هنرهای بومی شهرهایی مانند صنایع دستی اردکان یزد، فروشگاهها و بازار صنایع دستی یزد و نکاتی درباره انتخاب و قیمت صنایع دستی یزد را بررسی میکنیم تا با شناخت بیشتری برای خرید یادگاری از این شهر در سفر با تور داخلی برنامهریزی کنید.
- ترمه یزد؛ دستبافتهای نفیس با نقشونگارهای اصیل ایرانی
- داراییبافی یزد؛ پارچهای رنگارنگ با قدمت ۸۰۰ ساله
- زیلوبافی میبد یزد؛ زیراندازی اصیل با هنر و مهارت کویرنشینان
- سفال و سرامیک یزد؛ هنر نقشآفرینی بر خاک کویر
- چادرشببافی یزد؛ هنر بافت پارچههای چهارخانه و رنگارنگ
- مسگری و ظروف مسی یزد؛ هنر چکش و آتش با قدمتی چند هزار ساله
- صنایع دستی چوبی و حصیری یزد؛ پیوند هنر دست با طبیعت کویر
- بهترین صنایع دستی یزد برای سوغات؛ کدام یادگاری را بخریم؟
- بازار صنایع دستی یزد؛ کجا هنرهای بومی را پیدا کنیم؟
- چند نکته طلایی برای خرید صنایع دستی در یزد
- صنایع دستی یزد؛ تکهای از هنر کویر که با خود به خانه میبرید
ترمه یزد؛ دستبافتهای نفیس با نقشونگارهای اصیل ایرانی
ترمه یزد یکی از زیباترین و ارزشمندترین صنایع دستی این شهر است که به دلیل ظرافت بافت، تنوع رنگ و نقشهای چشمنواز، شهرتی فراتر از مرزهای ایران دارد. این پارچه نفیس از ترکیب الیافی مانند ابریشم، کرک و پشم بافته میشود و طرحهایی همچون بتهجقه، گل شاهعباسی و شاخ گوزنی، جلوهای منحصربهفرد به آن میبخشند. قدمت ترمهبافی در ایران به بیش از ۴۰۰ سال میرسد و این هنر ظریف را به یکی از یادگارهای ارزشمند فرهنگ و هنر ایرانی تبدیل کرده است.
ترمه در گذشته بهصورت دستباف تولید میشد و به دلیل دشواری و ظرافت فرایند بافت، به آن «انگشتباف» نیز میگفتند. این پارچه در دوران صفویه رواج چشمگیری داشت و از آن برای دوخت لباسهای فاخر اشراف و درباریان استفاده میکردند. امروزه با کمک دستگاههای پیشرفته، تولید ترمه با سرعت بیشتری انجام میشود و محصولات متنوعی مانند رومیزی، رانر، سجاده، جانماز، کیف و انواع وسایل تزئینی از آن ساخته میشوند.
ترمه یزد انواع مختلفی دارد که از میان آنها میتوان به شالهای یزدی، رضایی، چارقدی، بندی، محرمات، اتابکی و کشمیری اشاره کرد. کیفیت الیاف، تراکم بافت و تعداد رنگهای بهکاررفته از مهمترین عوامل تعیینکننده مرغوبیت و ارزش این پارچه هستند. اگر در میان صنایع دستی یزد بهدنبال خرید سوغاتی اصیل و ماندگار هستید، ترمههای یزد انتخابی ارزشمند خواهند بود که میتوانید نمونههای متنوع آنها را در بازار خان یزد پیدا کنید.

داراییبافی یزد؛ پارچهای رنگارنگ با قدمت ۸۰۰ ساله
داراییبافی که با نام بینالمللی ایکات (Ikat) نیز شناخته میشود از قدیمیترین و ارزشمندترین هنرهای نساجی سنتی و صنایع دستی یزد است. قدمت این هنر به حدود ۸۰۰ سال پیش بازمیگردد و نام آن داستان جالبی در فرهنگ مردم یزد دارد. در گذشته، به دلیل دشواری و هزینه بالای تولید این پارچه، خرید آن بیشتر در میان خانوادههای ثروتمند و اشرافی رواج داشت. دارایی را بهعنوان بخشی از جهیزیه عروس تهیه میکردند و در واقع آن را سرمایه و بخشی از دارایی خانواده میدانستند؛ به همین دلیل، این دستبافته به نام دارایی شهرت پیدا کرد. واژه ایکات نیز ریشهای مالایی دارد و به معنای بستن و گره زدن است.
در داراییبافی، طرح و رنگ پارچه پیش از آغاز بافت و با گرهزدن بخشهایی از تارهای نخ و رنگرزی مرحلهای آنها ایجاد میشود. در گذشته از ابریشم طبیعی برای تولید این پارچه استفاده میکردند و رنگآمیزی آن نیز با رنگهای طبیعی انجام میشد؛ اما امروزه ابریشم مصنوعی و رنگهای مصنوعی کاربرد بیشتری دارند. حاصل این فرایند، پارچهای با نقوش هندسی، لوزیهای درهمتنیده و خطوط رنگی مواج است که با ترکیب رنگهای شاد و زنده، جلوهای چشمنواز پیدا میکند.
در گذشته از دارایی برای دوخت بقچه، لحاف، روتختی و روانداز استفاده میشد؛ اما امروزه کاربردهای متنوعتری مانند رومیزی، رولحافی، شال، روسری، کیف و پوشاک سنتی نیز برای آن در نظر گرفتهاند. اگر در سفر با تور یزد بهدنبال سوغاتی متفاوت و اصیل هستید، داراییبافی یکی از هنرهای ارزشمند یزد است که میتوانید بهعنوان یادگاری ماندگار از این شهر تهیه کنید.

زیلوبافی میبد یزد؛ زیراندازی اصیل با هنر و مهارت کویرنشینان
زیلوبافی از آن هنرهای سنتی است که سادگی، استحکام و سازگاری با اقلیم گرم و خشک کویر را در کنار هم دارد. زیلو زیراندازی بدون پرز و سبک است که از نظر شیوه بافت شباهتهایی به گلیم دارد، اما برخلاف بسیاری از دستبافتههای سنتی، تمام آ» از نخ پنبه تولید میشود. استفاده از پنبه باعث شده است این زیرانداز سطحی خنک، لطیف و ضدحساسیت داشته باشد و در برابر شستوشو و استفاده مداوم نیز مقاومت خوبی از خود نشان دهد.
قدمت دقیق زیلوبافی مشخص نیست و برخی پیشینه آن را به حدود ۷۰۰ سال پیش و گروهی دیگر به دوران پیش از اسلام نسبت میدهند. بااینحال، قدیمیترین زیلوی شناختهشده میبد به قرن هشتم هجری تعلق دارد. این هنر چنان با هویت فرهنگی منطقه پیوند خورده است که شورای جهانی صنایع دستی، میبد را بهعنوان «شهر جهانی زیلو» به ثبت رسانده است. امروزه میبد مهمترین مرکز تولید زیلو در استان یزد است. هرچند در سالهای اخیر، کاهش استقبال نسل جوان از این حرفه باعث کمتر شدن تعداد کارگاههای زیلوبافی در میبد شده است.
نقوش زیلو عمدتا هندسی هستند و با ترکیب رنگهای محدودی مانند آبی، سفید، گلی و سبز شکل میگیرند. این زیراندازها معمولا دورو بافته میشوند و هر دو طرف آنها قابلیت استفاده دارد. از نقشهای سنتی زیلو میتوان به زلفک، سرو، پای شغال و هشتپر اشاره کرد. همچنین زیلوهای آبی و سفید بیشتر برای مساجد و اماکن مذهبی، نمونههای گلی و سفید برای مصارف خانگی و زیلوهای سبز و گلی که با نام تنگ پنیری شناخته میشوند، بهعنوان مرغوبترین نوع زیلوی سنتی کویر مورد استفاده قرار میگیرند. ماندگاری بالا و بافت منحصربهفرد، این دستبافته را به یکی از ارزشمندترین یادگارهای هنر کویری یزد تبدیل کرده است.

سفال و سرامیک یزد؛ هنر نقشآفرینی بر خاک کویر
در میان کهنترین هنرهای سنتی، پیشینه سفالگری یزد را به حدود ۶۰۰۰ سال پیش نسبت میدهند. فراوانی خاک رس مرغوب در این منطقه، زمینه رونق این هنر را در میان مردمان کویر فراهم کرده و امروزه شهرهای یزد و میبد از مهمترین مراکز تولید سفال و سرامیک در ایران هستند. این هنر علاوهبر جایگاه فرهنگی و هنری، نقش مهمی در اقتصاد منطقه دارد و افراد بسیاری از طریق تولید و فروش محصولات سفالی کسب درآمد میکنند. کیفیت ساخت و جذابیت نقوش این ظروف نیز باعث شده است بخشی از تولیدات صنایع دستی یزد به کشورهای دیگر صادر شود.
یکی از ویژگیهای متمایز سفال و سرامیک، نقشونگارهای سنتی و نمادینی است که از طبیعت، باورها و شرایط اقلیمی کویر الهام گرفتهاند. از معروفترین این نقوش میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- طرح خورشید خانم: مشهورترین نقش سفال یزد که از خورشید سوزان کویر الهام گرفته شده و بهشکل چهره زنی زیبا با ابروهای پیوسته و گیسوان بافتهشده طراحی میشود.
- طرح مرغ یا مرغک: تصویری از پرندهای بومی که در فرهنگ و هنر مردم یزد جایگاه ویژهای دارد و از نقشهای محبوب سفالینههای این منطقه است.
- طرح ماهی: یکی از نقوش شناختهشده سفال میبد که نمادی از آب و حیات در سرزمین خشک کویر است و با هدف یادآوری اهمیت آب و صرفهجویی در مصرف آن به کار میرود.
در کنار سفالینههای سنتی و بدون لعاب که بیشتر برای نگهداری و خنک کردن آب استفاده میشدند، امروزه ظروف سرامیکی لعابدار با نقاشیهای دستی و رنگهای درخشان آبی و سبز نیز تولید میشوند. اگر بهدنبال گزینهای زیبا و متفاوت در میان سوغات یزد هستید، خرید یکی از این ظروف دستساز میتواند یادگاری ارزشمند از هنر چند هزار ساله مردمان این شهر تاریخی باشد.

چادرشببافی یزد؛ هنر بافت پارچههای چهارخانه و رنگارنگ
چادرشببافی یکی دیگر از هنرهای اصیل نساجی در میان صنایع دستی یزد است که هنوز هم در برخی کارگاههای شهر و روستاهای اطراف آن رواج دارد. این هنر سنتی علاوهبر یزد، در استانهای خراسان شمالی، مازندران، گیلان و هرمزگان نیز انجام میشود. چادرشب پارچهای با طرحهای چهارخانه و رنگهای شاد است که در گذشته بیشتر با نخ ابریشم و به کمک دستگاهی سنتی به نام «پاچال» بافته میشد. این پارچه در مناطق شمالی ایران با نام «لاون» و در یزد، اردکان و زارچ با عنوان «چادیشو» شناخته میشود و در شمال کشور بیشتر برای بستن به دور کمر زنان کاربرد دارد.
چادرشبهای یزدی با توجه به نوع بافت و کاربرد، در چند گروه مختلف قرار میگیرند:
- چادرشب پیچازی: پارچهای نازک و نقشدار با طرح چهارخانه که بیشتر برای پیچیدن رختخواب و استفاده بهعنوان ملحفه کاربرد دارد.
- چادرشب بیابانی: نوعی پارچه ضخیمتر که با نام «خِتکی» نیز شناخته میشود و در گذشته برای حمل علوفه مورد استفاده قرار میگرفت.
- سفره: نوعی چادرشب راهراه که از آن بهعنوان سفره استفاده میکردند.
- چادرکژ: پارچهای که در گذشته برای دوخت چادر مشکی به کار میرفت، اما امروزه این کاربرد منسوخ شده است.
چادرشببافی با وجود ریشههای قدیمی، همچنان بخشی از میراث نساجی یزد را تشکیل میدهد. امروزه علاوهبر کاربردهای سنتی، از این پارچههای رنگارنگ برای تولید انواع کیف، ساک، کوسن، رانر و وسایل تزئینی نیز استفاده میشود. تنوع طرح و کاربرد، چادرشب را به سوغاتی زیبا و کاربردی از هنر مردمان کویر تبدیل کرده است.

مسگری و ظروف مسی یزد؛ هنر چکش و آتش با قدمتی چند هزار ساله
صدای منظم چکشهایی که بر ورقههای سرخ مس فرود میآیند، هنوز هم در برخی کارگاههای سنتی یزد شنیده میشود. مسگری از هنرهای اصیل فلزکاری این شهر است که قدمت آن در یزد به حدود ۶۰۰ سال میرسد؛ هرچند پیشینه ساخت ظروف مسی در ایران را به حدود ۵۰۰۰ سال پیش نسبت میدهند.
اهمیت مسگری در فرهنگ یزد را میتوان در وجود بازاری اختصاصی به نام بازار مسگرها مشاهده کرد. در این بازار، تعدادی از مغازهها به فروش ظروف مسی اختصاص دارند و برخی دیگر نیز بهعنوان کارگاه، محل فعالیت استادکارانی هستند که با چکشکاری دستی به ورقههای مس شکل میدهند.
ظروف مسی یزد در دو گروه کاربردی و تزئینی تولید میشوند:
- قابلمه، دیگچه، تابه، کتری، قوری، پارچ، لیوان، قاشق، بشقاب و سینی از محصولات مصرفی این هنر هستند.
- مجمعههای چکشکاریشده، کاسه، قندان و ظروف قلمزنی یا فیروزهکوبیشده بیشتر برای پذیرایی و دکوراسیون کاربرد دارند.
ضخامت ورقههای مس و ظرافت چکشکاری دستی از ویژگیهای قابلتوجه نمونههای سنتی است. همچنین ظروف مسی مخصوص پختوپز معمولا در قسمت داخلی سفیدکاری میشوند تا تماس مستقیم مواد غذایی با سطح مس کاهش یابد.
اگر بهدنبال یادگاری ماندگار از هنر فلزکاری یزد هستید، بازدید از بازار مسگرها و تماشای مهارت استادکاران آن میتواند بخشی جذاب از تجربه سفرتان باشد.

صنایع دستی چوبی و حصیری یزد؛ پیوند هنر دست با طبیعت کویر
در کنار پارچههای سنتی و ظروف سفالی، چوب و الیاف طبیعی نخل نیز جایگاه ویژهای در هنرهای بومی یزد دارند. این هنرها بهخوبی نشان میدهند که مردم مناطق کویری چگونه با بهرهگیری از مواد اولیه در دسترس، آثاری زیبا و کاربردی خلق کردهاند. بافق و طبس از مهمترین مراکز حصیربافی استان هستند و بافق به دلیل پیشینه و رونق این هنر، عنوان «شهر ملی حصیربافی» را به دست آورده است.
حصیربافی یزد؛ هنر دست با برگهای نخل
برخلاف بسیاری از مناطق شمالی ایران که در حصیربافی از نی و ساقه برنج استفاده میکنند، ماده اولیه این هنر در یزد از بخشهای مختلف درخت خرما تأمین میشود. برگهای جوان و ظریف نخل با نام «مُغ» برای بافت محصولات ظریفتر و برگهای قدیمیتر با عنوان «پِیسک» برای ساخت بافتههای ضخیمتر بهکار میروند. همچنین الیاف اطراف تنه نخل، معروف به «سِیس»، در تولید طنابهای ضخیم و پادری کاربرد دارند.
کلاههای حصیری لبهدار، زیرانداز، بادبزن، سبد، زنبیل و جعبههای نگهداری نان و خرما از محصولات رایج این هنر هستند. سبکی، استحکام و استفاده از مواد اولیه طبیعی، حصیربافی را به بخشی ارزشمند از میراث هنری مناطق گرمسیری یزد تبدیل کرده است.

صنایع دستی چوبی یزد؛ از گرهچینی تا خراطی
کمبود چوب در اقلیم کویری، مانع شکلگیری هنرهای ظریف چوبی در یزد نشده است. هنرمندان این منطقه با استفاده هوشمندانه از قطعات چوب، آثاری مانند درها و پنجرههای مشبک گرهچینیشده خلق کردهاند. نمونههای این هنر را میتوان در خانههای تاریخی یزد، از جمله خانه لاریها، مشاهده کرد.
خراطی و منبتکاری نیز در ساخت محصولاتی مانند شمعدان، ظروف چوبی و وسایل تزئینی کاربرد دارند. امروزه تلفیق چوب با حصیر و رزین نیز زمینه تولید وسایلی مانند میز، صندلی و چراغهای دکوراتیو را فراهم کرده است. این تنوع نشان میدهد که هنرهای سنتی یزد، در کنار حفظ اصالت خود، همچنان با سلیقه و نیازهای امروزی همراه میشوند.

بهترین صنایع دستی یزد برای سوغات؛ کدام یادگاری را بخریم؟
انتخاب بهترین صنایع دستی یزد برای سوغات به بودجه، سلیقه و نوع کاربرد محصول بستگی دارد. برخی از این دستساختهها مانند ترمه، هدیههایی نفیس و رسمی هستند؛ درحالیکه محصولاتی مثل شمد و چادرشب به دلیل قیمت مناسب و کاربرد روزمره، برای خرید تعداد بیشتری سوغاتی انتخاب بهتری محسوب میشوند. برای اینکه راحتتر تصمیم بگیرید، محبوبترین گزینهها را بر اساس ویژگی و کاربردشان بررسی میکنیم.
لوکسترین و رسمیترین سوغات یزد: ترمه یزد
اگر بهدنبال سوغاتی شیک و ارزشمند برای عزیزان یا هدیهای رسمی برای افراد خاص هستید، ترمه یزد انتخابی مناسب است.
- چه چیزی بخریم؟ ستهای رومیزی سهتکه، رانر، بقچههای مربعی، سجاده، جانماز و کوسنهای ترمه.
- مزیت: وزن کم، اشغال فضای اندک در چمدان و ارزش هنری و مادی بالا.
کاربردیترین و اقتصادیترین سوغات: شمد و چادرشب یزدی
برای خرید سوغاتی با قیمت مناسب و تعداد بیشتر، منسوجات نخی یزد گزینههای بسیار خوبی هستند.
- چه چیزی بخریم؟ شمد چهارخانه تمامنخ بهعنوان روانداز تابستانی یا دستمالهای سنتی یزدی.
- مزیت: سبکی، کاربرد روزمره، قیمت اقتصادی و نداشتن نگرانی بابت شکستن در طول سفر.
اصیلترین سوغات هنری و دکوری: سفال و سرامیک میبد
سفالینههای میبد با نقوش سنتی و رنگهای زنده، انتخابی جذاب برای علاقهمندان به ظروف و وسایل دکوراتیو هستند.
- چه چیزی بخریم؟ کاسه، بشقاب، دیزیخوری و شکلاتخوری با طرحهای خورشید خانم یا مرغ و ماهی.
- مزیت: رنگهای فیروزهای و طرحهای اصیل این محصولات، جلوهای متفاوت به آشپزخانه و میز پذیرایی میبخشند.
- نکته خرید: برای جلوگیری از آسیبدیدن ظروف در مسیر بازگشت، آنها را با لباس یا پلاستیک حبابدار بهخوبی بستهبندی کنید.
ماندگارترین سوغات برای آشپزخانه: ظروف مسی یزد
ظروف مسی به دلیل ساختار مستحکم و ماندگاری بالا، سوغاتی مناسبی برای علاقهمندان به آشپزی سنتی هستند.
- چه چیزی بخریم؟ لیوان و پارچ مسی چکشکاریشده، قابلمههای کوچک شکمی یا قندانهای مسی طرح سیب.
- مزیت: دوام بالا و قابلیت استفاده طولانیمدت، این ظروف را به یادگاریهایی کاربردی تبدیل میکند.
خاصترین سوغات هنری (برای افراد اهل هنر): پارچه داراییبافی
اگر بهدنبال هدیهای متفاوت با هویت هنری و سنتی هستید، محصولات داراییبافی میتوانند انتخابی متمایز باشند.
- چه چیزی بخریم؟ شال و روسری دارایی، رانرهای هندسی یا کیفهای دستدوز با پارچه دارایی.
- مزیت: این محصولات حاصل هنری ریشهدار و دستبافت هستند و بهدلیل شیوه خاص تولید و نقشونگارهای رنگارنگ، ارزش هنری ویژهای دارند.
بازار صنایع دستی یزد؛ کجا هنرهای بومی را پیدا کنیم؟
تنوع فروشگاه صنایع دستی یزد فرصتی برای آشنایی نزدیک با هنرهای اصیل این منطقه و تهیه یادگاریهایی هستند که حاصل مهارت و ذوق هنرمندان محلیاند. از بازارهای قدیمی و کارگاههای مسگری گرفته تا فروشگاههای تخصصی ترمه و گالریهای هنری در بافت تاریخی، هرکدام مجموعهای متفاوت از دستساختههای یزدی را در کنار سایر سوغاتیها و شیرینی های یزد عرضه میکنند.
برای خرید محصولات اصیل و متناسب با سلیقه و نیازتان، میتوانید به مراکز زیر سر بزنید:
بازارهای تاریخی و سرپوشیده؛ بهترین مقصد برای خرید مس و دستبافتهها
- بازار مسگرهای یزد: این بازار با قدمتی حدود ۶۰۰ سال در خیابان قیام قرار دارد و از مراکز شناختهشده خرید ظروف مسی است. در مغازهها و کارگاههای آن میتوانید انواع ظروف چکشکاریشده را ببینید و از نزدیک با فعالیت استادکاران این حرفه آشنا شوید.
- بازار خان یزد: این مجموعه بزرگترین و طولانیترین بازار یزد است. دکانهای قدیمی آن برای خرید پارچههای سنتی و محصولات نساجی، از جمله شمد، چادرشب یزدی و دستمالهای سنتی، گزینه مناسبی هستند.
فروشگاههای مرکزی ترمه؛ انتخابی برای خرید پارچههای نفیس
اگر قصد خرید ترمهای باکیفیت و ماندگار دارید، فروشگاههای تخصصی این هنر در اطراف مجموعه امیرچخماق و خیابان قیام از گزینههای مورد توجه هستند:
- فروشگاه مرکزی ترمه رضایی: این فروشگاه در خیابان قیام قرار دارد و بهعنوان قدیمیترین برند ثبتشده ترمه در ایران شناخته میشود. ترمههای ابریشمی با تراکم بافت بالا و شناسنامه اصالت از محصولات آن هستند.
- ترمه هاشمی و ترمه سالاری: این دو نام معتبر نیز در نزدیکی بافت تاریخی یزد فعالیت دارند و محصولاتی مانند رانر، رومیزی و ستهای شاهنشین را با طرحهای سنتی و مدرن عرضه میکنند.
بافت تاریخی فهادان و خیابان مسجد جامع؛ مقصدی برای هنرهای سنتی و مدرن
کوچههای خشتی فهادان در دل خانههای بوم گردی یزد و مسیر منتهی به مسجد جامع یزد، علاوهبر جاذبههای تاریخی، فروشگاهها و گالریهایی برای عرضه آثار هنری دارند. در این محدوده میتوانید با نمونههای متنوعتری از صنایع دستی یزد آشنا شوید:
- فروشگاه صنایع دستی یزد در کافه خانه هنر در فهادان: این مجموعه در نزدیکی زندان اسکندر قرار دارد و فروشگاه طبقه همکف آن آثار هنری و محصولات دکوراتیو متنوعی عرضه میکند. لباسهای دوختهشده با پارچه دارایی یا ایکات، ظروف سرامیکی میبد با نقش خورشید خانم و محصولات حصیری مدرن از گزینههای خرید در این مجموعه هستند.
- راسته خیابان مسجد جامع: این پیادهراه که به مسجد جامع کبیر یزد منتهی میشود، گالریهای متعددی برای عرضه صنایع دستی یزد دارد. زیلوهای دستبافت میبد، کاشیهای هفترنگ مینیاتوری و کیفهای جاجیمی و چرمی از محصولاتی هستند که میتوانید در این مسیر پیدا کنید.

چند نکته طلایی برای خرید صنایع دستی در یزد
با خرید صنایع دستی یزد میتوانید یادگاریهایی اصیل و ارزشمندی را با خود به خانه ببرید؛ بااینحال، تنوع محصولات و حضور نمونههای کارخانهای در بازار ممکن است تشخیص کالای دستساز و باکیفیت را دشوار کند. برای اینکه هنگام خرید در فروشگاه صنایع دستی یزد، هزینهای متناسب با ارزش واقعی محصول بپردازید و انتخاب مطمئنتری داشته باشید، این پنج نکته کاربردی را در نظر بگیرید:
ترمه ابریشمی را از نمونههای پلیاستر تشخیص دهید
ترمههای ارزانقیمت بازار ممکن است از الیاف مصنوعی مانند پلیاستر تولید شده باشند، درحالیکه نمونههای اصیل از ابریشم طبیعی یا ویسکوز بافته میشوند. برای تشخیص آنها به این ویژگیها توجه کنید:
- وزن و لطافت: ترمه ابریشمی لطیف، لَخت و نسبتا سنگین است؛ در مقابل، نمونههای پلیاستر ممکن است زبرتر باشند و پس از مچاله شدن بهراحتی چروک شوند.
- درخشش پارچه: ابریشم درخششی ملایم دارد که با تغییر زاویه تابش نور جلوه آن تغییر میکند؛ اما پلیاستر براقتر و پلاستیکی به نظر میرسد.
- برند و شناسنامه: هنگام خرید ترمههای نفیس، به مارک دوختهشده در پشت پارچه و شناسنامه اصالت آن توجه کنید. برندهایی مانند رضایی، هاشمی و سالاری از نامهای شناختهشده این حوزه هستند.
شمد و چادرشب را از نظر بافت و جنس بررسی کنید
نمونههای کارخانهای شمد و چادرشب در بازار کم نیستند؛ بنابراین پیش از خرید، جنس و کیفیت بافت پارچه را بررسی کنید:
- وزن پارچه: شمدهای سنتی دستبافت که با دستگاه پاچال تولید میشوند، از پنبه یا ویسکوز هستند و با وجود ضخامت کم، نسبت به نمونههای نایلونی وزن بیشتری دارند.
- جنس و سطح پارچه: پارچه را لمس کنید. لیزی بیش از حد و درخشش غیرطبیعی میتواند نشانه استفاده از الیاف پلاستیکی باشد.
- جزئیات بافت: در دستبافتههای سنتی ممکن است ناهمواریها یا بینظمیهای بسیار ظریفی در تار و پود دیده شود که از ویژگیهای بافت دستی هستند.
هنگام خرید ظروف مسی به چکشکاری و سفیدکاری دقت کنید
ضخامت و دوام از ویژگیهای مورد توجه ظروف مسی سنتی یزد هستند. برای انتخاب محصول باکیفیت، این موارد را بررسی کنید:
- آثار چکشکاری: در ظروف دستساز، جای ضربات چکش معمولا عمق و ظرافت یکسانی ندارد و تفاوتهای جزئی آن روی بدنه دیده میشود؛ درحالیکه نمونههای کارخانهای اغلب سطحی صافتر یا نقشهای کاملا منظم دارند.
- کیفیت سفیدکاری: سطح داخلی ظروف مسی مخصوص پختوپز باید بهخوبی با قلع پوشانده شده باشد و لکههای سیاه یا بخشهای نمایان مس نداشته باشد. از ظروفی که پوشش داخلی آنها آسیب دیده است برای پختوپز استفاده نکنید.
- وزن ظرف: ظروف مسی معمولا بر اساس وزن قیمتگذاری میشوند. پیش از خرید، قیمت هر کیلو مس را بپرسید و وزن ظرف را بررسی کنید.
برای خرید سفال و زیلو، سری به میبد بزنید
اگر فرصت کافی دارید و با خودروی شخصی سفر میکنید، میتوانید برای خرید سفال، سرامیک و زیلو به میبد بروید که حدود ۴۵ کیلومتر با یزد فاصله دارد.
- خرید مستقیم از تولیدکننده: در بازارچه سنتی میبد امکان خرید محصولات از کارگاههای سفالگری و زیلوبافی وجود دارد.
- تنوع و قیمت مناسبتر: قیمت برخی سفالینهها و زیلوها در میبد ممکن است تا ۳۰ الی ۵۰ درصد کمتر از فروشگاههای لوکس یزد باشد. همچنین تنوع طرحها، از جمله نقوش خورشید خانم، مرغ و ماهی، در این شهر بیشتر است.
سفال دستساز را از نمونههای قالبی تشخیص دهید
برای انتخاب ظروف سفالی و سرامیکی دستساز، علاوهبر ظاهر محصول، به جزئیات ساخت و نقاشی آن توجه کنید:
- وزن و ضخامت لبهها: ظروف ساختهشده با چرخ سفالگری ممکن است از نظر ضخامت و شکل لبهها تفاوتهای جزئی داشته باشند و معمولا کمی سنگینتر و ضخیمتر از نمونههای قالبی باشند.
- رد قلممو در نقاشی: در طرحهایی مانند خورشید خانم، به خطوط و جزئیات نقاشی دقت کنید. آثار قلممو و تفاوتهای ظریف در ضخامت خطوط در کارهای دستی دیده میشود؛ اما طرحهای چاپی کارخانهای اغلب کاملا یکدست و متقارن هستند.
با توجه به این نکات، میتوانید هنگام گشتوگذار در بازار صنایع دستی یزد، محصولات اصیل را بهتر بشناسید و یادگاریهایی متناسب با بودجه و سلیقه خود انتخاب کنید.

صنایع دستی یزد؛ تکهای از هنر کویر که با خود به خانه میبرید
اگر قرار بود تمام زیباییها و هویت یک شهر را در یک چمدان جا بدهید، از یزد چه چیزی با خود میبردید؟ شاید تکهای ترمه، ظرفی سفالی یا زیلویی دستباف که هرکدام روایتی از هنر و زندگی در دل کویر هستند! سفر به یزد فقط به تماشای بادگیرهای بلند، کوچههای خشتی و بناهای تاریخی محدود نمیشود؛ بخشی از جذابیت این سفر را میتوان در هنر دست مردمانی پیدا کرد که از دل اقلیم کویری، آثاری ماندگار خلق کردهاند. از نقشونگارهای ظریف ترمه و رنگهای زنده سفال میبد گرفته تا بافت اصیل زیلو، ظروف مسی چکشکاریشده و حصیربافی با برگهای نخل، هرکدام روایتی از فرهنگ و زندگی در این سرزمین هستند.
حالا که با معروفترین صنایع دستی یزد، مراکز خرید و نکات انتخاب محصولات اصیل آشنا شدید، میتوانید با توجه به سلیقه و بودجه خود، یادگاری متفاوتی از این شهر انتخاب کنید. البته تماشای هنر هنرمندان در کارگاههای سنتی و قدم زدن در بازارهای قدیمی، تجربهای است که با خواندن درباره این آثار بهدست نمیآید. پس اگر دوست دارید یزد را فراتر از جاذبههای مشهورش بشناسید، فرصت سفر به این شهر تماشایی را از دست ندهید. با انتخاب تور یزد امروزکجابریم؟!، میتوانید در سفری خاطرهانگیز با معماری، فرهنگ، هنرهای بومی و سوغات اصیل این سرزمین از نزدیک آشنا شوید و تکهای از زیباییهای کویر را با خود به خانه ببرید.
سوالات متداول درباره صنایع دستی یزد
ترمه، زیلو، داراییبافی، سفال و سرامیک میبد، ظروف مسی، شمد، چادرشب و محصولات حصیری از معروفترین صنایع دستی یزد هستند. انتخاب میان آنها به بودجه، سلیقه و کاربرد موردنظرتان بستگی دارد.
بازار مسگرهای یزد برای خرید ظروف مسی، بازار خان برای پارچههای سنتی و فروشگاههای اطراف مجموعه امیرچخماق و خیابان قیام برای تهیه ترمه مناسب هستند. همچنین در بافت تاریخی فهدان و خیابان مسجد جامع میتوانید گالریها و فروشگاههای متنوع صنایع دستی را پیدا کنید.
قیمت صنایع دستی یزد به نوع محصول، جنس مواد اولیه، کیفیت ساخت، میزان ظرافت و دستساز یا کارخانهای بودن آن بستگی دارد. برای مثال، ترمههای ابریشمی و ظروف مسی سنگین معمولا قیمت بیشتری از محصولات حصیری و منسوجات نخی دارند. برای اطلاع از قیمت دقیق، بهتر است چند فروشگاه را با یکدیگر مقایسه کنید.
شمد، دستمالهای سنتی، محصولات حصیری و برخی نمونههای کوچک سفالی از گزینههای اقتصادیتر برای خرید سوغاتی در تعداد بالا هستند. این محصولات معمولا سبکاند و حمل آنها در سفر نیز دشواری کمتری دارد.
میبد یکی از مهمترین مراکز تولید سفال و زیلو در استان یزد است. اگر بهدنبال تنوع بیشتر و خرید مستقیم از کارگاههای تولیدی هستید، مراجعه به بازارچه سنتی و کارگاههای این شهر انتخاب مناسبی خواهد بود.
بله، برخی هنرها مانند زیلوبافی، حصیربافی، مسگری و داراییبافی همچنان در کارگاههای سنتی و به کمک مهارت استادکاران تولید میشوند. البته در بعضی رشتهها، استفاده از دستگاههای جدید و مواد اولیه مصنوعی نیز رواج پیدا کرده است.

معرفی بهترین مراکز خرید و بازارهای یزد (بازار خان یزد و...)
بازار خان یزد؛ نبض تجارت سنتی در دل بافت تاریخی شهر
